Aylar süren tartışmalar nihayete erdi: Portekiz parlamentosu Ekim’de yapılan bir oylamayla yeni Vatandaşlık Yasası’nı kabul etti. Anayasa Mahkemesi’nin revize edilmesi amacıyla yeniden meclise gönderdiği yeni düzenleme, Portekiz vatandaşlığına başvuru öncesinde ülkede geçirilmesi gereken sürenin beşten 10 yıla çıkarılmasını öngörüyor. İktidardaki merkez sağ ittifağın tasarladığı yasanın halihazırda devam eden Altın Vize süreçlerini nasıl etkileyeceği merak konusu.
Altın Vize yatırım programıyla Portekiz’de oturum izni alıp sonrasında vatandaşlık başvurusu yapmak isteyenler için hayati önemdeki oylama gerçekleşti: Portekiz parlamentosu, iktidardaki merkez sağ Demokratik İttifak’ın (AD) Vatandaşlık Yasasında Değişiklik Önergesi’ni onaylayarak vatandaşlığa başvuru için gerekli oturum süresini beşten 10 yıla çıkardı. AB vatandaşları ve Portekizce konuşan ülkelerden gelenler için aynı süre yedi yıl olarak belirlendi. Vatandaşlığa kabul için A2 seviyesinde Portekizce hakimiyeti ve genişletilmiş vatandaşlık bilgisi testinden geçmek gibi koşullar da getiren değişiklik paketi ancak Portekiz Başkanı Marcelo Rebelo de Sousa’nın onayından geçerse yürürlüğe girecek. Sosyalist Parti’nin (PS) Portekiz tarihinde nadir görülen bir müdahaleyle meclisi devre dışı bırakarak başvurduğu Anayasa Mahkemesi yasadaki bazı maddelerin anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle düzenlemeyi askıya aldı.
Sosyal Demokrat Parti (PSD) önderliğinde Hıristiyan Demokrat Parti (PP-CDS) ve Halkın Monarşist Partisi’nden (PPM) oluşan AD ittifağı, Vatandaşlık Yasasında Değişiklik Önergesi’ni Avrupa’da yükselen popülizm dalgasının gölgesinde hayata geçirdi. İttifağın iktidara geldiği 2025 seçimlerinde göçmen karşıtı aşırı sağ Chega (“Yeter”) partisi tarihindeki en yüksek oyu almış, konuya daha ılımlı bir yaklaşım sergileyen Sosyalist Parti parlamentodaki 230 koltuktan sadece 58’ini kazanabilmişti.
Bekleneceği üzere Chega göçe dair daha katı düzenlemeler vadettiği bir kampanya sonrası bu seçim başarısını yakaladı. 60 koltukla yasamada belirleyici bir konum edinen parti, AD’nin reform teklifinin tartışılma süreçlerinde de anayasal açıdan en tartışmalı önerileri getirdi. Partinin, ağır cezalık suç işleyen, sonradan Portekiz uyruğuna geçmiş kişileri vatandaşlıktan çıkarma ve doğuştan Portekiz vatandaşlarını bu “önlemden” muaf tutma önerisi, anayasa uzmanlarınca tepkiyle karşılandı, böyle bir düzenlemenin Portekiz vatandaşları arasında bir ayrıma yol açacağı uyarısı getirildi. Aynı süreçte Sosyalist Parti ise bir ara formülle, vatandaşlık başvurusu için gereken oturum süresini 10 yerine yedi yıla çıkarmayı önermiş, halihazırda Altın Vize program sürecinde olanların da bu yeni düzenlemeden etkilenmemesi için önlemler getirilmesi gerektiğini savunmuştu.
Portekiz ekonomisinin büyümesinde kilit bir öneme sahip Altın Vize yatırım programı, Vatandaşlık Yasasında Değişiklik Önergesi tartışmalarının da temel meselelerinden biri. Birçok küresel pasaport endeksinde üst sıralarda yer alan Portekiz pasaportuna erişim imkânı sunan program Avrupa’daki benzerleri arasında en popüler yatırım tercihlerinden biri. Dolayısıyla ülke için de önemli bir gelir kaynağı. Programın yürürlüğe girdiği 2012’den 2026’ya kadar Portekiz’e getirdiği doğrudan yatırım 9 trilyon avroya ulaştı. İngilizce The Portugal News gazetesine göre bu miktar, buzdağının sadece görünen ucu. Binlerce Altın Vize yatırımcısı aracı oldukları girişimci finansmanı ve sermayeyle ülkeye bu sayıyı da aşan bir maddi katkıda bulunuyor. Dolayısıyla hem hükümet hem de hukukçular, yeni hâliyle yasanın Altın Vize programında, vatandaşlığa başvuracak yatırımcıların işlemlerini uzatmasının haricinde bir etkiye yol açmayacağının altını çiziyor. Yine The Portugal News’un görüşlerine yer verdiği bir uzman, AD’nin değişiklik önergesinin Altın Vize sahiplerinin seyahat avantajlarına bir etkisi olmayacağını, bu kişilerin Schengen ülkelerine erişimlerinin kısıtlanmayacağını vurguluyor. Altın Vize almak için hükümet destekli bir fona 500.000 avro yatırım yapma koşulunda da şimdilik bir değişiklik yok. Üstelik program kapsamındakiler için ülkede beş yıllık yasal ikamet sonrası kalıcı oturum vizesine başvuru yolu da halen açık. Bu süreçte yatırımı paraya çevirmek ya da istenirse yeni 10 yıllık plan dahilinde vatandaşlık başvurusu yapmak mümkün.
Ancak hükümetin 29 Ekim’de, parlamento oylamasından bir gün sonra yaptığı yeni açıklamasında Altın Vize başvurusu yapanların işlemlerinde gecikme ihtimalini akla getirdi. Kabine İşlerinden Sorumlu Bakan António Leitão Amaro 2026 bütçe görüşmelerinde Portekiz Entegrasyon, Göç ve İltica Ajansı’nın (AIMA) korunmasız durumdaki göçmenlerin ve Portekizce konuşan ülkelerden gelenlerin başvurularını öne alacağını duyurdu. Buna göre Altın Vize süreci başvuruları beklemede olanların durumu ancak bu işlemlerin ardından belirlenebilecek. Zor durumdaki başvuru sahiplerini önceleyip “varlıklı kesim” olarak nitelendirdiği yatırımcıları sona bıraktıklarını söyleyen Amaro 2026’da askıdaki tüm Altın Vize başvurularını karara bağlayacakları sözünü verdi. Ne var ki bu gelişme, Portekiz vatandaşlığına başvurmak isteyecek muhtemel Altın Vize yatırımcılarını doğrudan etkileyebilir. Zira Vatandaşlık Yasasında Değişiklik Önergesi vatandaşlık sürecinde oturum iznine başvuru tarihini değil, onayın verildiği tarihi esas alıyor. Başka bir deyişle AD’nin önerdiği değişikliklerin yürürlüğe girmesi hâlinde önceden Altın Vizesi başvurusunda bulunanların vatandaşlığa geçiş başvuruları 10 yıllık zaman diliminde değerlendirilecek.
