Avrupa Birliği’nde oturum izni almanın yollarından biri de girişimcilik. Birçok üye ülke, yerel ekonomiye katkı sunacak yatırım ve iş planları karşılığında yabancı girişimcilere oturum izni imkânı tanıyor. Şartlar ülkeden ülkeye değişse de başvurularda ortak ölçüt, gerçekçi ve sürdürülebilir bir iş planı sunulması
İspanya:
- İspanya Girişimci Vizesi, İspanya’da yatırım yoluyla oturum izni almak için sıkça başvurulan yöntemler arasında yer alıyor. Bu gelişmede İspanyol hükümetinin konut fiyatlarındaki artış ve barınma krizi gerekçesiyle gayrimenkul üzerinden verilen Altın Vize’yi kaldırma yönünde aldığı kararın da etkili olduğu değerlendiriliyor.
- Ülkenin Dışişleri Bakanlığı’nın internet sitesindeki bilgilere göre, vizeye başvuranlardan İspanya için özel ekonomik önem taşıyan yenilikçi ve girişimcilik odaklı bir faaliyeti hayata geçirmek üzere gerekli işlemleri yerine getirmeleri bekleniyor.
- Sektör kaynaklarına göre, ülke ekonomisine katkı şartının yoruma açık olması nedeniyle İspanya Girişimci Vizesi kapsamında yenilikçi, teknoloji odaklı ve büyüme potansiyeli bulunan projeler daha avantajlı değerlendirilebiliyor. Resmî bir asgari yatırım sınırı bulunmamakla birlikte, başvuru sahibinin İspanya’daki şirkete aktaracağını beyan ettiği sermaye tutarı dosya değerlendirmesinde dikkate alınabiliyor. Aynı kaynaklar, düşük sermayeli başvurularda projenin ölçeklenebilirliğini ortaya koymanın daha güç olabildiğini belirtiyor.
Macaristan:
- Macaristan’ın “misafir serbest çalışanlar için oturum izni programı” iş faaliyetlerini bağımsız bir düzende sürdürenlere veya bir iş örgütlenmesi, kooperatif ya da kâr amaçlı diğer tüzel kişiliklerde genel müdürlük görevini yürütecek girişimcilere hitap ediyor.
- Programda mevzuatta tanımlanmış sabit bir asgari yatırım tutarı bulunmuyor. Bununla birlikte bazı danışmanlık kaynakları belirli bir sermaye düzeyinin ve aynı oranda kâr taahhüdünün başvuru süreçlerinde avantaj sağlayabileceğini ifade ediyor. Aynı kaynaklar, finansal çeyrek boyunca faaliyetin düşmesi ya da gerçek bir iş yürütülmediği izleniminin oluşması hâlinde oturum izninin iptal edilmesi riskine de dikkat çekiyor. Avrupa Birliği kurumlarının yatırım karşılığı vatandaşlık ve bazı oturum programlarına yönelik eleştirileri ise bu tür düzenlemelerin Avrupa genelinde daha yakından izlenmesine yol açmış durumda.
- Macaristan’ın “misafir serbest çalışanlar için oturum izni”, bazı ülkelerdeki girişimci vizelerinin aksine yenilikçi veya teknoloji odaklı sektörlerle sınırlı değil. Gerçekçi, sürdürülebilir bir iş planı ve makul bir ekonomik projeksiyon sunulduğu sürece daha geleneksel sektörlere odaklı yatırımlar da program kapsamında değerlendirilebiliyor.
Almanya:
- Almanya İkamet Yasası’nın (AufenthG) 21. bölümüyle çerçevesi belirlenen serbest çalışanlara yönelik geçici oturum izni, faaliyetin ülke veya bölge ekonomisine katkı sağlamasını şart koşuyor. Buna göre başvuruya konu olacak iş planının ekonomiye olumlu etkilerinin olması ve başvuru sahibinin bu faaliyeti hayata geçirecek miktarı karşılayabilmesi gerekiyor.
- Mevzuatta resmî bir asgari yatırım sınırı bulunmamakla birlikte, yüksek bir yatırım tutarı bildiriminin başvuru sürecinde avantaj sağlayacağı değerlendiriliyor. Zira yüksek meblağlı yatırımlar, başvuru sahibinin ikamet yasasının şart koştuğu ekonomik faydaları sağlayabileceğinin kanıtı olarak görülüyor. Uzmanlar, aynı zamanda Alman mercilerin ikna edici bulmadığı yatırım projelerini başvuru sürecinin ilk aşamalarında reddedebileceğine dikkat çekiyor.
- Üç yıla kadar geçici oturum izni almanın mümkün olduğu vize tipi bu sürenin sonunda kalıcı oturum izni alma imkânı sunmasıyla da öne çıkıyor. İlgili düzenlemeye göre, başvuru sahibinin üç yıl boyunca serbest çalışan statüsünü sürdürmüş olması, faaliyetin devam edeceğine dair makul bir beklenti bulunması ve yeterli gelir elde edilmesi hâlinde kalıcı oturum izni verilebiliyor.
- Uzmanlar, Alman hukuk sisteminin güvenilirliğine atıfla, ülkeden alınan oturum izni statüsünün görece güçlü hukuki güvencelere sahip olduğunu belirtiyor. Almanya’da idari kararlar (oturumun iptali veya uzatılmaması dahil) genellikle yargı denetimine açıktır. Ret veya olumsuz karar durumunda idare mahkemesine başvurulabildiği açıkça belirtilir. Dava açma ve itiraz süreçleri göç hukukunun standart birer parçasıdır. Ancak özellikle iş kurma ve girişimcilik temelli oturma izinleri, başvuru sürecinde öngörülen ekonomik anlamlılık ve sürdürülebilirlik kriterlerinin karşılanmaması ya da gerçek bir faaliyet yürütülmemesi hâlinde iptal edilebilir.
Fransa:
- Fransa’nın “passeport talent” olarak bilinen uzun süreli oturum izninde amaç ülkenin “ekonomik cazibesini pekiştirecek” yabancı çalışanlara ve serbest çalışanlara destek sağlamak olarak açıklanıyor. Çeşitli kategorileri bulunan bu program kapsamında girişimciler, yatırımcılar, sanatçılar, araştırmacılar ve belirli alanlarda uzmanlaşmış profesyonellerin başvuruları değerlendiriliyor.
- Girişimci kategorisinde başvuru sahiplerinden genellikle Fransa’da kurulacak şirket için gerçekçi bir iş planı, faaliyet alanına uygun finansman ve mesleki yeterliliklerini gösteren belgeler talep edilir. Resmî mevzuatta tüm başvurular için geçerli tek bir sabit yatırım tutarı öngörülmemiştir. Ancak, uygulama sürecinde sermaye beklentileri projenin niteliğine göre değişebilir. Bazı alt kategorilerde akademik nitelikler veya belirli bir mesleki geçmiş aranabilir.
- Başvurusu kabul edilen kişiler genellikle birkaç yıla kadar geçerli oturum kartı alabilir. Bu süre proje ve başvuru türüne bağlı olarak değişebilir ve oturum izni daha sonra yenilenebilir.
Estonya:
- Başkenti Tallinn, çeşitli uluslararası sıralamalarda dünyanın güçlü startup ekosistemleri arasında gösterilen Estonya, yabancı girişimcilere de kapılarını açıyor. Ancak startup vizesine başvurmadan önce, sık sık karıştırıldığı “e-residency” uygulamasından farklarına dikkat etmek gerekiyor. Bir göç yöntemi olmaktan ziyade iş kurma aracı olarak görülen “e-residency”, dijital bir kimlik sistemini tanımlar ve oturum izni veya vatandaşlık hakkı sağlamaz. Startup vize programında ise amaç, hızlı büyüme potansiyeli olan girişimcileri ülkeye çekmek ve şirketlerini bu ekosistem içinde geliştirmelerini sağlamaktır.
- Estonya startup vizesi, şirket kurma planlarına değil, yenilikçi ve ölçeklenebilir iş fikirlerine odaklanır. Bu doğrultuda başvuru sahiplerinin projelerini geliştirebilecek teknik veya sektörel yetkinliğe sahip olduklarını göstermeleri beklenir.
- Başvurular bağımsız bir komitenin değerlendirmesine sunulur. Bu komite, projenin uluslararası ölçekte büyüme potansiyeline ve kurucuların teknik veya sektörel yeterliliğine bakar. Ayrıca başvuru sahiplerinin Estonya’da kaldıkları süre boyunca geçimlerini sağlayabileceklerini göstermeleri gerekir. Bu nedenle banka hesaplarında belirli bir tutarı belgelemeleri istenir. Talep edilen miktar, başvurunun süresine ve koşullarına göre değişebilir.
Portekiz
- Portekiz’in D2 Girişimci Vizesi ya da daha çok bilinen adıyla Göçmen Yatırımcı Vizesi programı, ülkeye hâlihazırda yatırım yapmış olan ya da bu doğrultuda bir niyeti bulunan üçüncü ülke vatandaşlarına yöneliktir. Programa başvuran kişilerden Portekiz’de bir şirket kurmaları, bu şirketin faaliyet göstereceğini ve kendi geçimlerini sağlayabilecek maddi imkâna sahip olduklarını belgelemeleri beklenir. Şirketin mutlaka kısa sürede kâr etmesi şartı aranmaz; ancak gerçek bir ekonomik faaliyet yürütülmesi ve aktif olması gerekir.
- Şirket faaliyetini sürdürdüğü ve başvuru sahibi ülkede yaşamaya devam ettiği sürece oturma izninin yenilenmesi mümkündür. Ancak yenileme sürecinde ekonomik faaliyet ve ülkede fiilen bulunma gibi unsurlar dikkate alınır.
- İlgili mevzuatta sabit bir minimum yatırım tutarı bulunmamakla birlikte uygulamada iş planının inandırıcı olması ve şirketin ilk dönem giderlerini karşılayabilecek bir sermaye gösterilmesi beklenir.
- Başvuru sırasında Portekiz’deki bürokratik işlemlerdeki olası gecikmeleri, göç ve oturma izni süreçlerinde idari yığılmalar meydana gelebileceğini hesaba katmakta fayda var. Özellikle son yıllarda göç ve oturma izni başvurularında birikmeler yaşandığı ve bazı kategorilerde bekleme sürelerinin ayları bulabildiği biliniyor.
