Huzur da bir getiridir.

Eylül'ün on yedisi, bir perşembe sabahıydı. Bankasının uygulamasından fonunu satmaya çalışan yüz binlerce kişi aynı mesajı gördü: “Bu fon alım satıma kapalıdır.” Aynı gün SPK, yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verdi. Aralarında 15 para piyasası fonu da vardı; yani çoğumuzun en güvenli liman diye parasını park ettiği fonlar.

Tasfiyeye giren fonların toplam büyüklüğü 830 milyar liraya yaklaşıyor. Bu satırları yazarken yüz binlerce yatırımcı hala parasını bekliyor. Kiminin çocuğunun okul taksiti, kiminin ev kaparası o fonlardaydı. Bu mektubu kimseye “ben demiştim” demek için yazmıyorum. Ama bu olayı, parası olan herkes için gerçek bir çağrı olarak görüyorum.

Türkiye'ye hala inanıyorum

Önce şunu açıkça söyleyeyim: Türkiye'ye hala inanıyorum. Genç nüfusu, girişimcileri, üretim gücü ve 2001'den beri sağlam duran bankacılık sistemiyle büyük bir pazar. Evet, kurda ağır bir darbe yedik. Borsa İstanbul dolar bazında yıllardır yerinde sayıyor. Ama iyi pazarların da kötü günleri olur. Asıl soru, o kötü günlerde bütün hayatınızın aynı pazara bağlı olup olmadığı.

Tasfiye bize çeşitlendirmenin en az konuşulan getirisini gösterdi: huzur. Birikiminin bir kısmı başka ülkelerde, başka para birimlerinde, başka sistemlerde duran biri de bu ay aynı haberleri okudu. Ama geceleri uyuyabildi. Bu huzurun yüzdesi yok; değerini, kaybettiğiniz gün anlıyorsunuz.

Çeşitlendirmenin getirisini yüzdeyle ölçeriz. En büyük getirisi ise huzurdur.

Yüzde 5–10 kuralı

Yıllardır tekrar ettiğim kuralı bu ay bir kez daha yazıyorum: Hiçbir tek yatırım projesine toplam servetinizin yüzde 5–10'undan fazlasını bağlamayın. Proje ne kadar parlak görünürse görünsün, anlatan kim olursa olsun.

Bu kural en çok, en sevdiğimiz varlıkta çiğneniyor: gayrimenkulde. Birlikte çalıştığım ailelerin çoğunda servetin yüzde 80'i gayrimenkulde duruyor. Oturulan ev, yazlık, kiraya verilen iki daire, belki Atina'da ya da Lizbon'da bir tane daha. Bunların iki ya da üç ülkeye yayılmış olması, serveti çeşitlendirilmiş yapmıyor. Gayrimenkul iyi bir varlıktır ama yavaş bir varlıktır. Bir gün hızlı nakde ihtiyacınız olduğunda, üç ülkedeki dört daire size o parayı zamanında vermez. Likidite sorunu bugün yok; ama bir gün mutlaka kapınızı çalar.

Denetlenen, garanti demek değildir

Tasfiyeye giren fonların hepsi lisanslı şirketlerin, SPK denetimindeki fonlarıydı. Düzenlenmiş, denetlenen fonlar da batabilir; bazen çok kötü batar. Denetim önemlidir ama sınırları vardır: Kötü yönetimi her zaman önceden yakalayamaz, yakaladığında da paranız bir süre kilitli kalabilir. Kanalda Berat'la bunu bir vazoyla anlattık: Yüz liralık bir vazoyu teminat gösterip beş bin lira borç alırsanız, kağıt üzerinde her şey teminatlıdır; ta ki o vazoyu satmanız gerekene kadar.

Düzenlenmemiş fonlara zaten hiç girmemeliyiz. Ama bu ay dikkatinizi başka bir şeye çekmek istiyorum. Portekiz golden visa programına yeni giren bazı şirketlerin, Portekiz fonlarını “devlet garantili” ya da “devlet tarafından denetlenen” diye pazarladığını görüyorum. İkincisi doğru: Bu fonlar Portekiz sermaye piyasası kurulunun (CMVM) denetimindedir. Birincisi doğru değil: Hiçbir devlet bir yatırım fonunun anaparasını ya da getirisini garanti etmez. Türkiye'deki fonlar da denetleniyordu.

Portekiz'de vatandaşlık artık kartınızı aldıktan on yıl sonra mümkün. Yani golden visa için bir fona bağladığınız para, pratikte 10–15 yıllık bir yolculuğa çıkıyor. Bu yüzden soracağınız ilk soru getiri değil: Bu fon on beş yıl boyunca likit kalabilecek mi? Çıkmak istediğimde paramı hangi mekanizmayla, ne kadar sürede alırım? Bu sorulara net cevap veremeyen bir fona, arkasında hangi devletin denetimi olursa olsun, girmeyin.

Dahi görünmek hiç bu kadar kolay olmamıştı

Dünyada birçok piyasa tarihinin en yüksek seviyelerinde; bazı piyasalarda boğa hala koşuyor. Böyle dönemlerde dahi görünmek için çok şey gerekmez. Dolar bazında yüzde 10 getiriye burun kıvrılan bir dönemdeyiz ve bu açgözlülük insanları farkında olmadan riske itiyor. Bütün para piyasası fonları aşağı yukarı aynı getiriyi verirken biri yüzde 20 fazlasını veriyorsa, o farkın bir sebebi vardır.

Yapay zeka yatırımlarının en parlak isimlerinden Leopold Aschenbrenner'ı düşünün. OpenAI'da çalışmış, yapay zekanın geleceği üzerine yazdığı uzun bir denemeyle tanınmış, 2024'te kendi fonunu kurmuştu. Fonu 2026'nın ilk yarısında yüzde 439 kazandırdı. Temmuz'da piyasada sert bir düzeltme geldi. Bazı pozisyonlarında dört kata varan kaldıraç vardı; teminat çağrıları arka arkaya geldi. Fon, tasfiyeye düşmemek için halka açık hisse portföyünün büyük kısmını tek seferde, yaklaşık 10 milyar dolarlık bir paket halinde Citadel'e satmak zorunda kaldı. Portföy temmuzda yüzde 67 eridi; ay başında 45 milyar dolar olan varlıklar 10 milyar dolar civarına indi.

Fon ayakta kaldı. Ama hatası çok öğretici, çünkü iki şeyin birleşimiydi: kaldıraçta aşırı agresiflik ve kendi araştırmasına fazla bağlanmak, neredeyse ona aşık olmak. Bu ikisi bir araya geldiğinde sıradan bir düşüş bile ölümcül olur. Kaldıraç haklı olduğunuz yılları büyütür; yanıldığınız tek bir ayı da. Kendi tezine aşık olan yatırımcı da çıkış kapısını en son görendir.

Pusula değişmedi

Bu ay size yeni bir strateji önermeyeceğim; pusula değişmedi. Bayrak teorisine sadık kalın: Vatandaşlığınızı, vergi yerleşkenizi, iş üssünüzü, birikiminizi ve keyif alanınızı tek bir ülkeye bağlamayın.

1. 01Vatandaşlık
2. 02İkamet ve vergi
3. 03İş üssü
4. 04Varlık limanı
5. 05Keyif alanı

Varlık limanı, beş bayrak içinde en çok odaklandığım bayrak; çünkü en zayıf nokta çoğu zaman orası. Çeşitlendirin, ama gerçekten çeşitlendirin: Aynı rüzgarla birlikte düşen üç yatırım, üç ayrı yatırım değildir. Ve krize dayanıklı yatırımlar arayın: Kötü günlerde de gelir üretmeye devam eden, likiditesini bildiğiniz, anlatanın değil sizin anladığınız yatırımlar.

Benim kararım

Bu ay kimseye panik yapmasını söylemiyorum. Paniğe kapılıp bütün parayı bir gecede Amerikan borsasına taşımak da tek sepetten çıkıp başka bir tek sepete girmektir.

Benim önerim üç cümle: Hiçbir projeye servetinizin yüzde 10'undan fazlasını bağlamayın. Likiditesini on beş yıl boyunca açıklayamayan bir fona girmeyin. Ve beş bayraktan hangisinin eksik olduğunu bu ay bir kağıda yazın.

NotFon tasfiyesini Berat'la birlikte kanalda uzun uzun konuştuk; bölümün adı “830 Milyar TL Kilitlendi!”. Paranız bu fonlardan birindeyse, “paranızı geri alacağız” diye gelen mesajlara karşı çok dikkatli olun. Yalnızca resmi kanallara ve tanıdığınız, güvendiğiniz avukatlara itibar edin.