Doğrudan kalıcı oturum ancak güven nerede?

Program ne veriyor?

Bulgaristan'ın yatırımla oturum programı, AB'de doğrudan kalıcı oturum veren nadir programlardan biri. Önce geçici bir izin alıp yıllarca beklemiyorsunuz; kalıcı statüyle başlıyorsunuz.

Bulgaristan 2007'den beri Avrupa Birliği üyesi. 1 Ocak 2025'te Schengen bölgesine tam olarak katıldı, 1 Ocak 2026'da da avroya geçti. Bulgar kalıcı oturumuyla Schengen ülkelerinde 180 gün içinde 90 güne kadar vizesiz seyahat edebiliyorsunuz. Türkiye'ye komşu olması da Türk yatırımcılar için ayrı bir kolaylık.

Yatırım, Bulgaristan'da kurulu ve Finansal Denetim Komisyonu'ndan lisanslı bir kolektif yatırım kuruluşuna ya da alternatif yatırım fonuna yapılıyor. Bu fonlar parayı Bulgar şirketlerinin hisse ve tahvillerine, gayrimenkul yatırım ortaklıkları dahil, yatırıyor. Yasadaki tutar 1 milyon leva; Bulgaristan avroya geçtiği için bugünkü karşılığı €511.292. Yatırım beş yıl tutuluyor.

Bulgaristan'da yaşama şartı yok; kayıtlı bir adres yeterli. Yalnızca AB dışında art arda 12 aydan uzun kalmamanız gerekiyor, yoksa kalıcı oturum iptal edilebiliyor. Kalıcı oturum kimlik kartı en çok beş yıl için, pasaportunuzun geçerliliğine göre veriliyor.

Bulgaristan'da gelir ve kurumlar vergisi %10; ama bu oran ancak Bulgaristan'da vergi mukimiyseniz sizi ilgilendiriyor. Orada yaşamıyorsanız vergi statünüz değişmiyor.

Süreç

1. Hazırlık

   Fon seçimi

   Fonun yöneticisi, portföyü, ücretleri ve çıkış koşulları.

2. Adım 1

   Belgeler ve ön onay

   Bulgar vergi numarası, banka hesabı, adli sicil kaydı, apostil ve çeviriler. Yatırımdan önce Bulgaristan Yatırım Ajansı kimliğinizi ve paranın kaynağını inceleyip onay veriyor.

3. Adım 2

   Yatırım ve D vizesi

   Fon paylarını alıyor, uzun süreli D vizesine başvuruyorsunuz.

4. Adım 3

   Biyometri ve kimlik kartı 5 yıl

   Bulgaristan'da biyometri; beş yıla kadar geçerli kalıcı oturum kimliği.

Aile

Başvuru, sizinle aynı hanede yaşayan eşinizi ve 18 yaşından küçük, evli olmayan çocuklarınızı kapsıyor. Evlat edinilmiş çocuklar ve velayeti sizde ya da eşinizde olan çocuklar da bu kapsamda. 18 yaşını geçmiş çocuklar ancak ciddi bir sağlık nedeniyle bakıma muhtaçsa aile üyesi sayılıyor. Ebeveynler bu programın kapsamında değil.

Aile üyeleri kalıcı oturumu sizin oturumunuza bağlı olarak alıyor.

Beş yılda vatandaşlık

Yatırımla oturum veren programlar arasında beş yılda vatandaşlığa giden gerçekçi bir yol gördüğümüz tek ülke Bulgaristan. Kalıcı oturum ilk günden başladığı için vatandaşlık için gereken süre de ilk günden işliyor.

1. 1Süre. Kalıcı oturumu aldığınız tarihten beş yıl sonra başvurabiliyorsunuz. Yatırımın da bu beş yıl boyunca korunması gerekiyor; erken satarsanız kalıcı oturum, onunla birlikte vatandaşlık yolu da düşüyor.
2. 2Bulgarca. Bulgarca bilginizi Eğitim Bakanlığı'nın belirlediği bir sınavla kanıtlıyorsunuz.
3. 3Önceki vatandaşlık. Genel kurala göre mevcut vatandaşlığınızdan çıkmanız gerekiyor. AB, AEA ve İsviçre vatandaşları, Bulgar vatandaşlarının eşleri ve Bulgaristan'la karşılıklılık anlaşması olan ülkelerin vatandaşları bu şarttan muaf.
4. 4Diğer şartlar. 18 yaşını doldurmuş olmak, sabıka kaydı olmamak ve geçiminizi sağlayacak bir gelir ya da işe sahip olmak.

Güven meselesi

Bulgaristan 2013'te yatırımla vatandaşlık veren bir program açtı. Bu yolla oturum alan yatırımcılar beş yıl sonra, Bulgarca sınavına girmeden ve kendi vatandaşlıklarından çıkmadan Bulgar vatandaşı olabiliyordu. Yatırımını 2 milyon levaya çıkaran bir yıl sonra başvurabiliyordu.

1. 2013Yatırımla vatandaşlık yolu yasaya girdi.
2. 23 Ocak 2019Avrupa Komisyonu, Bulgaristan, Kıbrıs ve Malta'nın vatandaşlığı daha gevşek şartlarla ve orada yaşama şartı aramadan verdiğini raporladı.
3. 20 Ekim 2020Komisyon, Kıbrıs ve Malta'ya ihlal süreci başlatırken Bulgaristan'a da kaygılarını yineleyen bir mektup gönderdi.
4. Mart 2021Oturum programı sıkılaştırıldı. Devlet tahvili ve banka seçenekleri kalktı; yatırımcıya ön inceleme ve beş yıl tutma şartı geldi.
5. Şubat 2022Savcılık “altın pasaport” programıyla ilgili soruşturma başlattı.
6. 24 Mart 2022Meclis yatırımla vatandaşlık yolunu kaldırdı; bekleyen başvurular sonlandırıldı.
7. Aralık 2022Adalet Bakanı, son üç ayda 12 “altın pasaport”un iptal edildiğini açıkladı.

Hükümetin 2022 tarihli yasa gerekçesine göre yatırımların çoğu devlet tahvili ya da banka üzerinden yapılmıştı. Vatandaşlık aşamasında bazı yatırımların çoktan satıldığı ortaya çıktı; banka ve vergi sırrı da denetimi zorlaştırdı. Gerekçe, programın ekonomiye gerçek bir yatırım ve istihdam getirmediğini söylüyor.

Bugünkü oturum programı bu dönemden sonra sıkılaştırıldı ve vatandaşlık artık genel kurallarla, Bulgarca sınavıyla veriliyor. Yine de eski programın sicili Bulgaristan'a duyulan güveni hala etkiliyor. Bu yüzden fonu, yöneticisini ve çıkış koşullarını her zamankinden dikkatli inceliyoruz.

Emekliler için ayrı bir yol

Kimler için uygun değil

• Yaklaşık 511 bin avroyu beş yıl Bulgar menkul kıymetlerinde tutmak istemiyorsanız.
• Paraya beş yıl içinde ihtiyacınız olabilecekse.
• Ebeveynleriniz de aynı başvuruda olsun istiyorsanız.
• Düşük tutarlı bir giriş arıyorsanız.

Benim kararım

Kağıt üzerinde güzel bir program. İlk günden kalıcı oturum alıyorsunuz ve beş yıl sonra satıp çıkabileceğiniz bir yatırımınız oluyor. Portekiz'de kalıcı oturuma yıllar sonra ulaşıyorsunuz; burada ilk günden kalıcısınız.

Ama Bulgaristan'ın borsası da bono piyasası da çok küçük, eski vatandaşlık programının sicili de bozuk. Yeterli güven oluşursa Portekiz'in yerine konulabilir. O güveni görene kadar temkinliyim.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar ve değişiklik kaydı